جایگاه سوخت آبادان به استناد برخى سوابق به عنوان نخستین جایگاه سوخت در ایران در سال 1306 شمسی (1927 میلادی) در مرکز شهر آبادان  احداث شد. این مکان ابتدا جهت توزیع و فروش نفت سفید مورد استفاده قرار می گرفت و حلب های پرشده از مواد نفتی در آن به فروش می رسید.

 

 

با گذشت زمان و با ورود اتومبیل، این جایگاه به پمپ بنزین تبدیل شد. هنگام سوخت گیری در این پمپ بنزین، ابتدا فرآورده های نفتی که در مخازن پرچ شده نگهداری می شد با استفاده از تلمبه های دستی به ظروف پیمانه ای منتقل مى شد و سپس بر اساس نیاز هر مصرف کننده، سوخت به وی تحویل داده می شد.

پس از موافقت وزیر با راه اندازی موزه های نفت در آبادان، این مکان جزو اولویت های صنعت نفت برای موزه شدن قرار گرفت.

موزه “بنزین خانه” با مساحت 1856 متر مربع، همجوار با جایگاه جدید پمپ بنزین در مرکز شهر و مقابل شورای شهر آبادان، واقع شده است. این موزه از یک ساختمان اصلی و دو ساختمان جانبی تشکیل شده است.

 

ساختمان شماره 1

این ساختمان از دو سالن كوچك تشكيل شده كه در هريك اشياي خاص و منحصر به فردي به نمايش درآمده است. ماننده بشكه، پيمانه نفت و قيف، انواع كيل و پيمانه هاي مندرج و مجموعه اي از حلب هاي 20 ليتري مخصوص حمل سوخت و مواد نفتي، تصاويري از جايگاه هاي قديمي بنزين، توزيع كنندگان سوخت كه به وسيله حيواناتي چون قاطر، شتر، نفت را به نقاط دور دست مي بردند.

12 عدد نازل بنزين قديمي نيز كه به صورت دوار در مركز اين اتاق و از سقف آويخته شده اند سير تكامل آنها را از بدو ساخت تا به امروز نمايش مي دهد.

 

ساختمان شماره 2

در ضلع شمال غربی موزه، ساختمان دیگری با قدمت 60 سال قرار دارد که زمانی به عنوان ساختمان پخش مورد بهره برداری قرار می گرفت.

سرسراى اول،  به عنوان بخش ورودی ساختمان، به معرفی لوازم نفت سوز خانگی  و صنعتی و نمونه هایی از اسکناس ها و تمبرهای صنعت نفت که به مناسبت اهمیت  این صنعت چاپ و منتشر شده اند، انواع لامپا، گردسوز، فانوس،  دستگاه خوراک پزی، اجاق فتيله ای، چراغ تلمبه اي نفتی (پريموس) می پردازد.

دو مخزن پرچی بزرگ نیز در محوطه میانی ساختمان هاي شماره 1 و 2 از دیگر اجزای تشکیل دهنده موزه است. زمانی که این جایگاه احداث شد، نفت سفید باحلب های 20 لیتری حمل و به وسیله پیمانه یا کیل در اندازه های مختلف از 1 لیتری گرفته تا  15 لیتری و با استفاده از قیف توزیع می شد.

اما سنگيني كار باحلب و قيف، دست اندركاران را به اين فكر مي اندازد كه يك مخزن بزرگ در آنجا قرار دهند. جالب آن كه به دليل نبودفناوري جوش در آن زمان كليه اتصالات اين مخازن با پرچ انجام شده است. در كنار اين محوطه راهروي باريكي بازديدكننده را به پشت ساختمان شماره 2 و به محل استقرار سه دستگاه تانكرهاي سوخت قديمي هدايت مي كند.

نقاشي بزرگ ديواركوبي كه  بر روي يكي از ديوارهاي ساختمان شماره 1 چشم نوازي مي كند ، اثر دست هنرمندي است كه از روي تصاوير قديمي و تاريخي توزيع نفت و بنزين در شهرها  با جزييات بديع ترسيم شده است و نظر ببيندگان را به خود جلب مي كند.

 

چراغ های تلمبه ای نفت سوز

چراغ های تلمبه ای نفت سوز، رایج ترین آنها ساخت کشور سوئد بود. معروف ترین چراغ تلمبه ای نفت سوز، “پریموس” نام دارد که اولین باردر سال 1892 توسط “فرانس ویلهم لیندکوئیس سوئدی” اختراع شد. این نوع چراغ با نفت سفید کار می کرد و برای روشن شدن آن بعد ازریختن نفت با تلمبه دستی کوچک نفت را به مخزن می رساند تا شعله روشن شود و همین موضوع سبب می شد این چراغ ها حرارت بیشتری نسبت به چراغ های نفتی قدیمی تر داشته باشند.

با تولید انبوه نفت، کم کم چراغ های روشنایی قدیمی (پیه سوز )، جای خود را به چراغ های فتيله ای نفتی دادند. این چراغ ها که ابتدا با نام “لامپا” شناخته می شدند.خوراک پزی ها یا اجاق هاي فتيله ای نفتی از دهه 40 به بعد در آشپزخانه های ایران برای طبخ مورد استفاده قرار می گرفتند.

 

 

سرسراى دوم

سراسراي دوم به وسيله ويترين شيشه اي حاوي انواع چراغ فيتيله اي از اتاق اول جدا شده است. براي نمايش انواع بخاري، تصاوير نمونه هاي اصلي ظرف هاي روغن موتور، امشي و ديگر فرآورده هاي نفتي عرضه شده در جايگاه ها، روزنامه ها و آگهي هاي قديمي تبليغاتي و تصاوير كارگران در نظر گرفته شده است.

يكي ديگر از بخش هاي مهم و مستند اين موزه در سرسراي دوم به آگهي ها و تبليغات نفتي روزنامه ها اختصاص دارد. به طور حتم ديدن و خواندن تصاوير، جملات و اشعار به كار رفته در آنها كه استفاده از نفت را تبليغ مي كنند، برايتان جالب توجه خواهد بود. زمان نشر بيشتر اين روزنامه ها به دهه آغاز قرن چهاردهم باز مي گردد. در بخش ديگر اين سرسرا، اصل كالابرگ هاي سوخت كه در دوران جنگ تحميلي و بعد از آن مورد استفاده قرار مي گرفتند به نمايش درآمده است.

سرسراي سوم

سرسراي سوم برای معرفی و نمایش اجزای داخلی دستگاه های  پمپ بنزین  (دسپنسر یا توزیع کننده ها) در نظر گرفته شده كه در پى آنها کلیشه های حک آرم بر روی حلب های توزیع فرآورده های نفتی، انواع دستگاه های ایمنی و خاموش کننده آتش نيز عرضه شده است. اين  سرسرا، بیشتر نقش یک کارگاه آموزشی را ایفا می کند، علاقه مندان به ویژه  دانش آموزان می توانند با کلیه اجزای داخلی دستگاه پمپ بنزین از نزديك آشنا شوند.

 

 

سراسراي چهارم

اين سرسرا به عنوان فروشگاه، براي عرضه و فروش محصولات فرهنگي و هنري در نظر گرفته شده است. روي اغلب اقلام، تصويري از موزه بنزين خانه حك شده است، انواع كلاه، تي شرت، ليوان، ساعت، كيف دستي، ماشين هاي بازي كوچك و … از جمله كالاي قابل عرضه هستند كه بازديدكنندگان در صورت تمايل مي توانند با قيمت مناسب آنها را خريداري كنند.

ساختمان شماره «3» و محوطه موزه

در ضلع شمال شرقي موزه نيز، ساختمان چاي خانه قرار گرفته است كه بازديدكنندگان مي توانند بعد از بازديد در آنجا استراحت كنند. بخش ديگر موزه را فضاي باز و محوطه بيروني تشكيل مي دهد. در بدو ورود به موزه محوطه اي وسيع مزين به گيان و درختان بومي ديده مي شود. در اين فضا مجموعه اي از دستگاه هاي پمپ بنزين به ترتيب سال ساخت و بر اساس روند تكامل كنار هم چيده شده اند. قديمي ترين دستگاه، يك پمپ دستي شيشه اي مدرج ساخت 1925 ميلادي است كه به شركت انگليسي ساتم تعلق دارد. اغلب دستگاه هاي نمايش داده شده كه تعداد آنها به 12 عدد مي رسد، ساخت شركت هاي انگليسي، آمريكايي و ژاپني است كه البته در ميان آنها محصولات  كشورهاي آلمان، استراليا و هندوستان نيز ديده مي شود.